Bahçe Otomatik Sulama, Otomatik Çim Sulama GeriDön
 
 

SULAMA SİSTEMLERİ
Çoğu kimse bahçesini sulamaktan büyük keyif alır. Fakat işlerin yoğunluğu sebebiyle zaman bulamayabilir yada zamanla biktirici gelebilir bu durumda otomatik sulama çok işe yarar.

OTOMATİK SULAMA
Yağmurlama Sulama Sistemi Peyzaj Alanlarında Yağmurlama Sulama Yönteminin Üstünlükleri Yağmurlama Sulama Sisteminin Unsurları Su kaynağı Pompa birimi Boru hatları Boru bağlantı elemanları Vanalar Yağmurlama başlıkları
PROJE APLİKASYON SÜRECÎ PVC Boruların Montajı PE Boruların Montajı Yağmurlama Başlıklarının Montajı SİSTEMİN ÇALIŞTIRILMASI Yağmurlama Sistemleri Yağmurlama sulama yöntemi; sulama suyunun, proje kriterlerine bağlı olarak boru sistemleri ile yerleştirilen yağmurlama başlıklarından, belirlenen basınç altında atmosfere, oradan da doğal olarak arazi yüzeyine düşerek bitki kök bölgesinde depolanmasıdır. Suyun yağmurlama başlıklarından basınç altında püskürtülebilmesi için, alındığı kaynaktan tüm yağmurlama başlıklarına kadar basınçlı boru sistemiyle iletilmesi gerekir. Eğer boru hattı doğal olarak istenilen basıncı karşılayamıyorsa bir pompa sisteminin sağlanması gerekmektedir.
Yağmurlama sulama yöntemi, hemen her tür toprak bünye sınıfı, iklim, topografya, tarla ve peyzaj alanlarında üstün özelliklere sahiptir. Peyzaj Alanlarında

Yağmurlama Sulama Yönteminin Üstünlükleri

1. Uygun planlama ve projeleme ile arazi tesviyesine gerek yoktur. Eğimli alanlarda yüksek sulama randımanı sağlar.
2. Peyzaj alanlarında çeşitli bitkilerin bir arada olması, su ihtiyacı farklılığı gösterir. Yağmurlama sulama sistemiyle alan parsellere ayrılarak her bitki için istenilen sulama suyu miktarı ve sulama süresi karşılanır.
3. Uniform bir su dağılımı ile sulama randımanı artırılır.
4. Mevcut su ile diğer yöntemlere göre daha geniş bir alan sulanabilir.
5. Sistemin otomasyonla kontrol edilmesi sonucu bitki stresi en az düzeye indirilmekte ve bakım işleri çok az bir işgücü ile karşılanabilmektedir.
6. İlk tesis masraflarının yüksek olmasına karşın sistem çok kısa sürede kendini amorti eder.

Yağmurlama Sulama Sisteminin Unsurlar Yağmurlama sulama sistemi; su kaynağı, pompa, boru hatları, boru bağlantı elemanları, vanalar ve yağmurlama başlıklarından oluşur.
Su kaynağı Yağmurlama sulama yönteminde hemen her tür su kaynağından yararlanılabilir. Suyun kalite açısından sulamaya uygun olması ve fazla miktarda sediment yada yüzücü cisim içermemesi gerekir. Eğer su kalitesi uygun fakat sediment yada yüzücü cisimler mevcut ise bu durumda sisteme bir filtre ünitesi yerleştirilmelidir.
Filtrenin sistemde güç ünitesinden önce kullanılması halinde pompanın kirli sudan zarar görmesi önlenebilir. Pompa birimi Yağmurlama sulama sistemlerinde gerekli işletme basıncı pompa birimi ile sağlanır. Statik emme yüksekliğinin fazla olmadığı koşullarda santrifüj tipi pompalar yada aynı karakteristikleri taşıyan bir hidrofor, derin kuyularda ise derin kuyu pompalar yada dalgıç tipi pompalar kullanılır (Gökkaya 2000). a) Hidrofor b) Dalgıç pompa c) Santrifüj pompa Boru hatları Ana boru hattı, kaynaktan alınan suyu lateral boru hatlarına iletir. Toprak altında gömülü hat PVC yada PE borulardır. PE boru, kırılganlık ve dona dayanım açısından daha etkili olduğu için genellikle soğuk iklim bölgelerinde ya da dolgu toprak yapılan alanlarda kullanılır.
Trafiğe açık alanlarda da PE yada galvaniz boru tercih edilir. Lateral boru hattı, suyu ana boru hattından yağmurlama başlıklarına iletir. Toprak altında gömülü hatlardır ve ana hatta olduğu gibi PVC yada PE boru kullanılır .
Boru bağlantı elemanları Sistemi oluşturan ünitelerin birbirine bağlanmasını sağlayan elemanlardır. Boruların birleştirilmesinde kullanılan redüksiyonlar, manşonlar, dirsekler, T parçaları, adaptörler, körtapalar; yağmurlama başlıklarının boruya bağlanmasında kullanılan priz kolyeler, kelepçeler, adaptörler ve vanaların hatlara bağlanmasında ve pompa bağlantısında kullanılan PVC, PE yada galvaniz olan bu ara parçalara genel olarak “fittings” adı verilir
a) PE boru bağlantı elemanları b) PVC boru bağlantı elemanları Vanalar Ana su dağıtım hattından lateral hatlara su alımında kullanılan, sistemin açılıp kapanmasını sağlayan elemanlardır.
Yaygın olarak kullanılan tipleri; a) Küresel vanalar b) Sürgülü vanalar c) Elektrik kumandalı (solenoid) vanalardır. Açma kapama görevi dışında sistem kontrolünü sağlayan bir çok kontrol vanası vardır. Bunlar; boru hattında bazı noktalarda gereğinden fazla basınç olduğunda basıncı düşüren basınç düşürücü vanalar, eğimli alanlarda boru içindeki suyun geri akışını sağlayan çekvalfler, düşük kotlara yerleştirilen ve boru içinde kalan suyun sulama mevsimi bittiğinde tahliyesini sağlayan tahliye vanaları yağmurlama sulama sisteminde gerekli olan vana gruplarıdır .
Yağmurlama başlıkları Yağmurlama başlıkları, lateral boru hatları üzerinde yer alır. Yağmurlama başlıkları sulanacak alanın büyüklüğüne, şekline, kullanım alanına ve bitki desenine göre farklılık gösterir.
Peyzaj alanlarının sulanmasında, genelde pop-up olarak adlandırılan gövdesi toprak altına monte edilen ve sulamanın başlamasıyla ihtiyaç duyulan basınç sayesinde sabit gövde içinden yüzeye çıkan yağmurlama başlığı kullanılır. Bunlar döner tipte yada sprey tipte atış sağlayan yağmurlama başlıklarıdır.

YAĞMURLAMA SULAMA SİSTEMİ MONTAJI


Bitkisel peyzaj alanlarının yağmurlama sulama sistemleriyle sulanması için yapılan projede hatları ve yönleri uygun bir biçimde gösterilen ana boru ve laterallerin montajı, boru hatları boyunca kazılacak kanallar içinde yapılır.
Kazı yapılacak hatlar ve başlıkların bulunacağı noktalar projeye uygun olacak şekilde işaretleme boyası ile işaretlenir. Eğer alanda mevcut çim varsa, işaretlenen hattın kenarı boyunca, borunun döşeneceği yerden yaklaşık 60 cm. uzaklığa bir plastik örtü serilerek düzgün olarak çıkartılan çimin toprakla karışmaması ve tekrar kullanılmasını sağlamak amacıyla çim bu örtü üzerine serilir . Kazı yapılacak kanalların boyutları, boru çapına ve iklim koşullarına göre çeşitli ölçülerde olabilir.
Sıcak ve ılıman iklime sahip yerlerde genellikle kanal boyutları 0.80 x 0.60 m. , soğuk iklim koşullarında ise 1.20 x 0.60 m boyutlarında kazılır. Kanalların iklim faktörlerine göre değişik boyutlarda kazılması, özellikle don olaylarının etkin derinlikleriyle ilgilidir.
Donun etkilediği toprak katmanlarındaki borular içinde su bırakılmış olması durumunda, donan suyun genleşmesi sonucunda boruları patlatma olasılığı vardır.
Bu nedenle soğuk bölgelerde don olayının boruları etkilemesini önleyecek boyutlarda kanal kazılması zorunludur. Ayrıca üzerinden ağır yük geçen ve korumasız yerlerde de kanal derinliği artırılmalıdır .
Özellikle ana boru çaplarının laterallere göre daha büyük olacağı göz önüne alınarak, boru çapının büyüklüğüne göre kanal boyutlarının artırılması gereklidir.
Ancak boruların gereğinden fazla derine gömülmesi, özellikle bir arıza olasılığı ile onarım yapılması gerektiğinde derin kanallarda çalışma güçlüğü yaratır.
Kanalların projede gösterildiği şekilde, düz olarak kazılmasına önem verilmelidir . PVC Boruların Montajı Sulama sisteminde boruların montajı, su kaynağından başlanarak boru hatlarının uzantısı boyunca uç kısımlara doğru yapılmalıdır.

Sulama Montaj işlemleri

Boruların contalı veya yapıştırma tip olmasına göre değişik şekilde uygulanır. Uzunlukları 6 m. olan PVC boruların bir ucu düz diğer ucu muf denilen ve boru gövdesine göre çapı daha geniş, contalı borularda contanın yerleştirileceği bir yatağı bulunan yapıştırma borularda ise düz yapıdadır . PVC boru ve bağlantı parçalarının birleştirilmesine dikkat edilmesi gereken kurallar aşağıdaki gibidir; 1. Kesme - PVC borular, keskin olmak koşuluyla; demir testeresi, elektrikli testereler ya da makas kesici ile kesilebilir. Boru ucunun düzgün ve eksenine dik açılı kesilmesi, sağlıklı bir yapıştırma için şarttır. Boru ucunda bir hasar veya çatlak gözlenirse, bu bölüm en az 5 cm. geriden kesilerek çıkarılmalıdır. 2. Pahlama - Kesme işleminde borunun iç ve dış yüzeyinde oluşacak çapaklar, sağlıklı yapışmayı engelleyeceğinden; pahlama konisi, eğe veya çakı ile temizlenmelidir. Pahlama konisinin, boru ucuna vereceği hafif eğim, parçaya geçişi kolaylaştıracağı gibi, yapıştırıcının ayrılarak birleşme bölgesinin dibinde toplanmasını da engelleyecektir. 3. Birleştirme hazırlığı - Yapıştırılacak boru ve parça yüzeyi kir, yağ ve nemden arındırılmalıdır. 4. Zımpara veya temizleyici sıvı uygulaması- Zımpara kullanımında borunun dışı ve parçanın içi birleştirilecek yüzeylerin parlaklığı alınacak kadar ince bir zımpara ile zımparalanmalıdır.
Temizleyici sıvı kullanımı tercih edilirse yine borunun dışı ve parçanın içine fazla akarak birikinti yaptırmadan sürülmelidir. 5. Yapıştırıcı uygulaması - Sadece PVC ile uyumlu yapıştırıcılar kullanılmalıdır. Yapıştırılacak yüzeyler zımparalanmış olmalıdır. Yapıştırıcı; önce borunun dış ucuna , tüm yüzeye eşit miktarda kalın bir tabaka halinde, daha sonra parçanın yapışacak iç yüzeyine ince bir tabaka olarak uygulanmalıdır. Yapıştırıcının özelliğini kaybetmemesi için kutunun ağzı uzun süre açık bırakılmamalıdır. 6. Birleştirme-Yapıştırıcı uygulandıktan sonra beklemeden; boru, parçanın içinde 1/4 ile 1/2 tur arası döndürülerek yerleştirilmelidir. Böylece yapıştırıcının eşit miktarda dağılımı sağlanmış olur.
Tüm kaynamanın gerçekleşmesi için bağlantı yeri hareket ettirilmeden yaklaşık 10 saniye beklenmelidir. Yapıştırıcı uygulandıktan sonraki kuruma süresi; borunun çapına, ortam sıcaklığına ve nispi neme bağlıdır. Kuru, sıcak ortamlar ve küçük çaplı borular için bu süre daha kısadır. Son yapıştırıcının uygulanmasından sonra sistemin basınç denemesine hazır hale gelmesi için gereken en az bekleme süreleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Çizelge 4. Basınç denemesi için ortam sıcaklığı ve boru çapına bağlı olarak bekleme süreleri Ortam sıcaklığı
Boru dış çapı (20-32 mm)

45°C' nin üzeri
1 saat

4°C – 15°C
2 saat

4°C' nin altı
4 saat
4°C' nin altındaki yada 38°C' nin üzerindeki ortamlarda yapıştırma yapılırken daha dikkatli davranılmalıdır. Çok sıcak ortamlarda yapıştırma yüzeylerine sürülen yapıştırıcının kurumamasına ve donmuş yapıştırıcıların tekrar kullanılmamasına özen gösterilmelidir. PVC boruların kanallara ters döşenmesinden kaçınılmalıdır. Boru içerisinde ters doğrultuda akan su, basınç ve hızın etkisiyle boruların ek yerlerinde türbülans meydana getirir. Bu olgu zamanla tangiti aşındırarak borudan su sızmasına, hatta borunun patlamasına neden olur.
Contalı borularda ise contanın görevi; suyun sızmasını önlemektir. Sızdırmayı önleme, güç kaynağına göre aksi yönde olan conta kanatlarının, pompanın durmasından sonra suyun geriye doğru hareketinde açılmasıyla gerçekleşir. Boru ters döşendiğinde basınç ve hız, conta kanatlarını zorlayarak suyun sızmasına neden olur. PVC borular kanallara yerleştirilmeden önce kanalın tabanına en az 15 cm. kum serilmeli, boru yerleştirildikten sonra da en az 10 - 15 cm. kum ile örtülmelidir. Bunda amaç; PVC boruların kırılganlığı nedeniyle sert cisimlerin darbelerinden korunmasıdır.
PE Boruların Montajı PE boruların kangal şeklinde üretilmeleri ve boylarının uzun olması nedeniyle montaj işlemleri PVC boruların yapıştırma işlemine göre daha kolaydır. PE boruların eklenmesi, bağlantı parçaları ile yapılır. Kangal boru eksenine dik olarak bir testere ile kesilir. Kesilen boru uçları bir eğe ile 15° olacak şekilde konikleştirilir. Bağlantı parçasının iki ucunun içinde; a) Yarık conta b) Baskı conta c) O - ring d) Somun' dan Oluşan bir düzen vardır. Bağlantının gerçekleşmesi için iki borunun uçları bağlantı parçasının iki tarafından sıkılmak suretiyle birleştirilir. 40 mm' den büyük borularda somun boru anahtarı ile sıkılmalıdır.
Boru uçlarının bağlantı parçasına yerleştirilmesi için borular çevrilerek iç kısımdaki çıkıntıya kadar itilerek yerleştirilir. PE boruların bağlantı elemanlarıyla birleştirilmesi, iki borunun birleştirilmesi işlemi ile aynıdır. PE sistemde, PVC' de olduğu gibi erkek ve dişi dişli ek parçalarda kullanılır. Bunlar birbirleriyle dişli uçları sayesinde birleştirilir. PE borularda yapıştırma işlemi yapılmaz.
Yağmurlama Başlıklarının Montajı
Yağmurlama başlıkları lateral hatta uzatma borusuyla bağlanır.
Bu boru galvaniz ya da PE olabilir. Genelde kolay bükülebilmesi özelliğiyle yumuşak PE boru tercih edilir. Bir ucu belirli uzaklıktaki laterale bağlanmış olan PE borunun diğer ucu özel teflon sarılmış dirsekle yağmurlama başlığına bağlanır .
Yağmurlama başlıklarının konumlarının doğru yerde olması gereklidir. Projede belirlenen yerden faklı bir yere yerleştirilirse ıslatılması istenmeyen alanlara da su iletilebilir ya da eş su dağılımı sağlanamaz .
Tasarım ve projelemede; bir yağmurlama başlığının önünde ağaç, bitki grubu veya yüksek boylu bitkilerin yer alması veya geniş çim alanlarında yağmurlama başlıklarının zemin üzerinde kalması çimin biçiminde ya da dış etkilere karşı sorun yaratacak konulardır. Bu durumda proje beklenen sonucu vermeyecektir. Projeleme sırasında farklı boylarda olan yağmurlama başlıklarından yararlanarak ve peyzaj projesini hazırlayan mimarla koordineli çalışarak bu sorunlar çözümlenmelidir.
 
 Sulama Sisteminin Çalıştırılması

Gerek manuel, gerekse otomatik sulama sistemlerinin, ana boru, lateraller ve yağmurlama başlıkları için kullanılan uzatma borularının montajı bittikten sonra, yağmurlama başlıkları montajı yapılmadan önce güç ünitesi çalıştırılarak sisteme su verilir.
Deneme sırasında sistemin tamamı su ile doldurulmalı ve havası alınmalıdır. Sistemde kaçak görülmesi halinde bu bölgenin çıkartılması ve yeni bağlantı yapılması gerekir.
Boru hatlarının temiz ve arızasız olduğu saptandıktan sonra yağmurlama başlıklarının montajı yapılır. Bu işlem tamamlandıktan sonra sistem tekrar çalıştırılarak sulama elemanlarının randımanlı çalışıp çalışmadıkları veya herhangi bir arızanın varlığı saptanır. Yağmurlama başlıklarının açı ayarı da yapıldıktan sonra sistemin randımanlı çalıştığı ve bir arıza olmadığı gözlenirse projenin başarılı bir şekilde uygulamaya geçirilmiş olduğu anlaşılır